Ilocano language, culture, literature

Thursday, August 17, 2006

Literature: Regional vs. National

Diac napigilan ti naalicuteg nga isem a nangabalbalay iti ngiwngiwco idi naawatco toy e-mail ni Sinamar R. Tabin, mannurat iti Ilocano ken naicameng iti TMI America:

Nalpas met laeng ti umuna a panagkikita dagiti opisial ti TMI America a naangay iti Mandalay Bay Hotel iti Las Vegas idi August 5-6, 2006… Napagsasaritaan ti umuna a proyekto ti TMI America nga isu ti libro a manglaon iti patarus a dandaniw, sarita, ken salaysay maipanggep iti migrasion ket maiprinta iti parallel—agsango nga Ingles ken Iluko. Manamnama a rummuar ti libro inton kombension ti NAKEM dita Hawaii…

Apay a napaisemac? Naipalagip caniac ti dilemma ni Apo Bienvenido Lumbera, National Artist of the Year for Literature (2006), iti salaysayna, Harnessing Regional Literature for National Literature:

“…Why is it that literary works in Spanish and English, although written by regional writers, seem to transcend geographical and linguistic boundaries, slipping away from the confines of “regional” literature” Surely, Resil B. Mojares must have been revolting against such an anomaly when he put out under one cover a collection of English fiction by Cebuano writers and called the anthology The Writers of Cebu (1978). Resistance to the concept may explain why other anthologists have not come up with such collections as “Ilocano Writing in English” or “Literatura Tagala en Español.” The language of the colonial masters have indeed been so privileged that whatever is written in either Spanish or English seem to automatically attain the stature of “national” writing.” xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Ania ngata ti sawen ni Apo Lumbera no cas pagarigan—cas pagarigan laeng—mabasana ti Ingles a dandaniw, sarsarita ken salsalaysay a panggepen nga ipablaac ti TMI America no cas pagarigan dina ammo a naitarus dagitoy manipud iti original nga Ilocano? Isu cadi daytoy ti cunana a licliclican dagiti anthologists nga “Ilocano Writing in English”?

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Iti panagkitac, saan unay nga adayo dagiti pacasecnan ni Apo Lumbera (maipanggep iti regional wenno vernacular literature) iti sikigan dagiti pamanunotan ni Paritosh Uttam (maysa a mannurat iti India) cas maaninag iti weblogna a napauluan iti Regional literature versus IWE (Indian Writing in English). Kinaagpaysuanna ket bassit ti paggidiatanda isu a casla agdueto dagitoy iti panangaramatda iti nationalist rhetoric nangnangruna no mapagsasaritaan ti literatura ken sangcailian a pagsasao, ti regional versus national literature.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Iti pammaliiwco, gapu iti kinarubrob ti tarigagay dagiti mangitangtanguyob iti nacionalismo, cayatda a patien nga adda ti awan, cayatda a patien a ti sangcailian a pagsasao a Filipino ti mangcemento iti panangicalicagum iti nailian nga irarang-ay. Pagdacsanna, nataliwaywayanda ti language loyalty dagiti Ilocano, dagiti Cebuano, dagiti Bicolano ken dadduma pay. Iti panagpalutpotna, The importance of mother tongue-based schooling for educational quality, linagidaw ni Carol Benson daytoy concepto ti maysa a sangcailian a "unifiying language": "The colonial concept that a nation-state requires a single unifying language has influenced policy-makers in many parts of the word, yet imposition of a so-called 'neutral' foreign language has not necessarily resulted in unity, nor have relatively monolingual countries like Somalia, Burundi or Rwanda been guaranteed stability. In fact, government failure to accept ethnolinguistic diversity has been a major destablizing force in countries like Bangladesh, Pakistan, Myanmar and Sri Lanka."

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Ikiwar tay met ditoy ti pamanunotan ni Apo Jimmy Agpalo, Jr., premiado a mannurat, literary critic ken editor ti Tawid News Magasin, iti weblogna a napauluan Panagrangpaya ti Rehional a Dandaniw iti Kamalig:

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

“Nabagas dagiti daniw a nagbugas kadagiti pasamak iti away. Kasapulan a parangpayaen ti rehional a dandaniw tapno ad-adda pay a bumileg ti panagkaykaysa ni Filipino ken tapno maaddaantayo iti napudpudno a nailian a lenguahe, nga isu dayta ti Filipino -- a kayatna a sawen, a saan laeng a Tagalog, no dipay manipud iti nagtitipon a rehional a lenguahe.”

Ngata? Panagcaycaysa ni Filipino babaen ti napudpudno a nailian a lenguahe manipud iti nagtitipon a regional a lenguahe? National identity? Napintas a darepdep. Dumtengto dayta--diac supiaten ta isu ngarud ti naikeddeng nga icagumaanan ti Komisyon sa Wikang Filipino. Ngem nalabit naginad bassit ti panagtulid ti panawen santo magun-od dayta a darepdep. Agingga iti di agdur-as ti socioeconomia wenno agbaliw ti panagrigrigat ti biag ti caadduan a Filipino, numero uno a pacasecnanda ti panangpanunot wenno panangiremedio iti sumaruno nga ipabucsitda sadanto tamingen ti maipanggep iti "panagcaycaysa" wenno "national identity", ken no ania ti paggidiatan ti regional ken national literature.

No cayatmo a mapanecnecan dayta, inca agusisa diay sango ti Cultural Center of the Philippines tapno maimutectecam a mismo no siasinno dagiti agduyos nga agbuya cadagiti "cultural events" sadiay--dagitoy a miembro ti sociedad tayo ken dagiti sumagmamano a napnuan iti idealism wenno mangipagarup nga adda babac ti status quo a tarigagayenda nga aturen (dagitay makiparparticipar iti public demonstrations/rallies for or against issues affecting them in the short or long term) ti mabalin adda panawenna nga agpanunot wenno agtignay tapno umaddang dagiti issues a maipapan iti panagcaycaysa wenno national identity. Ayanna a pagdacsan ket sangcabassit laeng ti bilang dagitoy no maidasig iti caadu ti marigrigat--nangruna dagitay maibilang a "below the poverty line".

Diac patien a ti popular a code-switching phenomenon ti cayat a sawen ni Apo Agpalo iti "nagtitipon a rehional a lenguahe", agraman dagiti ganggannaet a pagsasao. Ngem adda panagamac ni Andrew Gonzalez iti salaysayna, Language Planning in Multilingual Countries: The Case of the Philippines, nga amangan daytanto ti pagtungpalan ti nailian a pagsasao a Filipino. [Ejemplo ti code-switching iti Ilocano, Ingles, Castila, ken Pilipino: "Apay nga ipapilit nga agsustener 'yong erpatmo sa insurance claim ng kabilang bangir, e ang itsura'y parejoda met a loaded?"] No agbalin daytoy a parte ti macuna a formal discourse cas nadacamat ni Andrew Gonzalez iti salaysayna a ket… um, no maawatam ti cayatna a sawen dayta naglalaoc a lenguaje, mabalin cunaen a "the intended communication succeeded". No paglalaokem ti Filipino, Ilocano, Ingles, Castila ken dadduma pay a pagsasao, a la code-switching, sa pasingitam itay sumagmamano a unique cellphone wenno instant messaging lingo/shortcuts ti putarem a sarita, daniw, novela wenno salaysay, di pay ket naulaw a justo ti sinno man nga agtarigagay a mangcategorize iti pinutarmo? Regional wenno national? Ket capilitan nga agbucar ti agayaw nga uban wenno umac-acaba ti mugingna...

Ania ngata ti cayat a sawen ni Apo Agpalo iti "rehional a dandaniw"? Patiem ngata a no umapay ti talocatic ken ni Ilocano A. Mannurat, bumaringcuas isuna a mapan sumango iti computerna a pangputaranna iti daniw "to depict the specificities of life experienced and viewed within a narrower framework" segun ti panangipapan ni Apo Lumbera? Ket no putarenna ti daniwna iti Ingles imbes nga Ilocano, ibilang ngata daytoy iti categoria ti "national literature expressing larger concerns and broader perspectives"?

No siac a maysa, atapec a naun-uneg sa met ngem ti pagsasao a nacaputaran ti regional literature ti gapuna nga umno nga awagan a regional ti masasao a regional literature. Iti salaysay, Regionalism in Literature, bigbigen ni Laurie Ricou a ti unique regional setting ti literatura ti gapuna a maawagan daytoy a regional literature: “Regional literature in the more precise sense is tied to the conventions of realism because it attempts to distinguish accurately the features of a clearly definable region, either rural or closely linked to the land. In its fullest achievement such regional literature, as the works of Thomas Hardy and William Faulkner show, is not synonymous with surface detail and pedestrian style but with profound exploration of the shaping influence of particular regions on individual lives.” Uray no bigbigen ken iraman ti historical, economic, ethnic ken linguistic dimensions, kinuna ni Ricou a “the connection to place and land remains important.”

Cas pagarigan: Calpasan ti lima a tawen a panagindeg ni Ilocano A. Mannurat iti Baghdad, Iraq, nagsubli iti Ilocos ket nangputar iti maysa a fiction thriller a la James Bond a nangusaranna cadagiti risiris ti gubat a civil, ti pananggura dagiti Iraqi cadagiti Americano, ti tagi-umsien a panagayan-ayat ti bida nga Americano a soldado ken ti napintas a balasang nga Iraqi, ti napeggad ken napno iti minas a deppaar ti Baghdad, kdpy. Diac mamati a rebbengna nga ibilang nga Ilocano regional literature daytoy maigapu laeng ta naputar iti Ilocano. No maitarus daytoy a fiction iti Ingles cas iti proyecto ti TMI America, diac man ammo no “Aha, national literature dayta!” ti panirig ni Apo Lumbera wenno ketdi pungotenna ti buocna.

2 Comments:

  • At Sunday, September 24, 2006 7:46:00 PM, Blogger jim agpalo, jr. said…

    madaydayaw:

    wen, napintas man dagitoy a sinukisokmo... 'provincialism' ti termino iti USA kadayta regionlism no diak a nagbiddut... kas iti Pinoy adda latta met ti gap dagiti writers manipud iti probinsia ken iti siudad... diak ammo no apay

    code-switching, laced, mixed ti termino a nabasbasak...

    kayattayo man ken saan, Tagalog a manglimlimo a Filipino ti kunada a national language. Ket tapno saan a maikuspil unay dagiti regional a lenguahe adda met ngata ti karbenganda a mangilaok kadagiti terminoda iti Tagalog ... ar-aramidek daytoy, lalaokak ti Tagalogko iti Nabaloi, Kankanaey, Pangalatok ken Iluko dagiti daniwko a Tagalog ken uray dagiti saritak. Uray dagiti Bicol, Hiligaynon, Kiniray-a, ken dadduma pay a 'regional writers' ket lalaokanda itan ti Tagalogda kadagiti saoda... kadagiti dadduma, akseptarenda daytoy a wagas...maawatan dagiti pure Tagalog daytoy a wagas..."here in Baguio, when you say: butbot ang kanyang damit, agkinnaawatanen ti speaker ken receiver... maysa a phenomenon a narigat a maawatan lalo no di kayat nga awaten...

    regarding Bannawag: diak nga inakeman ida...ngem kas sumursurot kadakuada,(Tawid) narigat ti mangabarwanan manen... addatayon idi sadiay, apay a di naipapilit iti panagtalinaed koma daydiay sigud? apay a nabalbaliwan? sa ita, agsublitayo manen? kas kuna daydiay nagkomento iti Iluko.com, amangan no addanto manen mapan agiskuela idiay UP ket kayatnanto manen a sabalian ti system of writing...kugtarannato met dayta reintelectualization ket kunaenna met: writing academically, wenno scholarly wenno rationaly wenno logically, wenno celebraly... kakaasin dagiti pablisista, lalo ket kadagitoy nga addang, saan a mairamraman dagiti pablisista...isu a kunkunaek a kanayon a nasken a mairaman dagiti pablisista ken editor, ta no saan ipapilitmi latta ti agdama a sistema nariinganmi... total kuna ni Dr. Jose Rizal:"
    The Filipinos now entered a new era. Little by little, they lost their ancient traditions, their memory of the past. They forget their own system of writing, their songs, their poetry, their laws, in order to learn by rote alien ideas, which they did not understand, an alien code of conduct, alien conception of beauty, all far removed from those inspired in their race by the environment, which they lived, and by their native genius. They sank their own estimation. They become inferior beings even themselves. They began to ashamed of what was their own…They lost heart and became a subject people."

    ---- Dr. Jose Rizal---
    New Viccasan’s English-Pilipino Dictionary , Vito C. Santos & Luningning E. Santos, page xii

    they forget their own system of writing...mapaspasmaken,apo Joe...

    by the way, dika pay la am-ammo iti personal...frankly speaking, no dadduma atapek a maysa laeng a nome de plume daytoy...isu agalanganen ti isusungbatko kadagiti sinuratmo...

     
  • At Monday, September 25, 2006 3:28:00 AM, Blogger Joe Padre said…

    Agyamanac unay iti idadaw-asmo ditoy, Apo Jim Agpalo, Jr., gapu ta caniac a maysa, dackel a banag, dackel a pammadayaw ti isasarungcarmo ditoy.

    Dica mapilaw no dinac am-ammo a personal ken no atapem a nom de plume ti naganco agsipud ta awan a pulos sinuratco, Ilocano man wenno Ingles, a naipablaac a mabalin a nacaam-amuam coma met cadatao. Saanac met ngamin a mannurat, uray no dackel met nga arapaap dayta idi. Maysa pay, nangudel met ti dila ken utec cas maimutectecam cadagiti linabag ti nanumo a blogco. Ngem ketdi, saan a nom de plume diay nagan…

    Cas maysa nga agduyos nga agbasa cadagiti putar iti Ilocano, agraman Filipino ken Ingles, natacuatac a macatulong iti panangnanam ti literatura ti panangusig cadagiti nadumaduma a pamanunotan ken palpaliiwmo iti napintas a Kamaligmo.

    Uray no saanac a mannurat, diac umannugot iti pammagiddiat ni Apo Bienvenido Lumbera, cas maysa a nalatac nga icon ti literatura Filipina, iti national literature (“expressing larger concerns and broader perspectives”) ken regional literature (depicting “the specificities of life experienced and viewed within a narrower framework”). No agputarca iti Ilocano a sarita wenno daniw wenno novela, masapul cad nga ipalagipmo iti bagim a rebbengna nga iladawam dagiti pacasecnan ti biag iti ak-akikid a sucog?

    “TI KURDITAN, ORTOGRAPIA, LENGUAHE, KDP.”—Iti panangilawlawag ni Apo Nid Anima, ti directive ni Apo Jose Villa Panganiban, dati a Director ti Institute of National Language, ti namcuatan ti Bannawag a nangbaliw iti ortografia nga us-usarenna (from the streamlined Spanish orthography to the Tagalog ABAKADA). Ngem tangay nagsubli ti Filipino iti dati nga Spanish alphabet (A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, Ñ, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z) ken ti Tagalog digraph “NG”, segun ti “2001 Revisyon ng Alfabeto at Patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino” (2001revisyon.blogspot.com), di met ngarud narigat nga irasonan ti panangsurot ken panangusar ti Ilocano ken ti Bannawag iti daytoy barbaro nga alfabeto ti Filipino.

    No adda man directive ni Apo Jose Villa Panganiban idi, adda met di nagtungpal. Cas pagarigan, dagiti Chavacano…

     

Post a Comment

Links to this post:

Create a Link

<< Home